Bruksela (fr. Bruxelles, nid. Brussel, niem. Brüssel) – miasto i stolica Belgii oraz Unii Europejskiej, położone w środkowej części kraju nad rzeką Senne.

Oprócz miasta na prawach gminy, nazwą Bruksela określa się także Region Stołeczny Brukseli, który skupia również 18 innych gmin (między innymi Anderlecht, Etterbeek, Saint-Gilles, Uccle, Schaarbeek) i liczy około 1 mln mieszkańców. Aglomeracja brukselska (w sensie geograficznym) obejmuje także pewną liczbę gmin flamandzkich.

Bruksela jest siedzibą króla i parlamentu belgijskiego, a ponadto jest siedzibą instytucji Unii Europejskiej, NATO i Euroatomu. Ważny ośrodek handlowy, bankowo-finansowy i kulturalno-naukowy kraju. Siedziba dwóch królewskich akademii umiejętności (walońskiej i flamandzkiej), Królewskiej Akademii Sztuki (zał. 1711), Biblioteki Królewskiej (zał. 1837); dwa uniwersytety (ULB i VUB), konserwatorium i instytuty naukowo-badawcze, teatry, 30 muzeów.

HISTORIA

Pierwsze wzmianki o mieście pochodzą z 966, wtedy była to osada obronna. Później Bruksela była stolicą krainy historycznej Brabancji.

Od XIII miasto rozwinęło się jako znaczący i prężny ośrodek tkactwa oraz ważny przystanek na szlaku handlowym z Brugii do Kolonii. Powstało wówczas dzisiejsze centrum miasta z rynkiem (Grand Place).

W 1695 miasto poważnie ucierpiało w wyniku najazdu króla Francji, Ludwika XIV.

Austriacki minister pełnomocny w 1769 założył w Brukseli „Towarzystwo Literackie“ (Literarische Gesellschaft), które było zaczątkiem przyszłej Belgijskiej Akademii Nauk.

W 1830 Bruksela została stolicą niepodległej Belgii. Rok później król Leopold I nakazał wyburzenie murów obronnych i rozbudowę miasta. Rozwój ten kontynuował jego następca, Leopold II.

W latach 60. XIX burmistrz Jules Anspach zapoczątkował wielką „sanację“ i przebudowę miasta. Dokonano wyburzeń zabudowy wzdłuż rzeki Senne, jej kanalizacji; przebito (na wzór „bulwarów“ Haussmanna) szeroką ulicę między dworcami Midi i Nord, zbudowano Giełdę, stworzono nową dzielnicę wokół Notre-Dame-aux-Neiges, przedłużono avenue Louise, rue de la Régence i rue Belliard, stworzono Parc du Cinquantenaire. Stworzono nowy system dystrybucji wody i gazu.

W czasie drugiej wojny światowej Bruksela ucierpiała w wyniku bombardowań z lat 1940 oraz 1943-1944.

Po wojnie miasto stało się centrum zjednoczonej Europy; od 1958 mieści się tutaj siedziba EWG, późniejszej Wspólnoty Europejskiej. W 1967 została tu również przeniesiona z Paryża kwatera główna NATO.

ZABYTKI I TURYSTYKA Zabytkowa kamienica Angel na Grand Place
Katedra św. Michała i św. Guduli
Kamienice przy Grande Place
Dwujęzyczna tabliczka z nazwą Alei Prezydenta Mościckiego, Bruksela-Ukkel
Wielki Plac (Grand Place) będący historycznym centrum miasta z kamienicami z XVIII
Ratusz (Hôtel de Ville) w stylu gotyckim ukończony w 1459
Dom Króla (Maison du Roi) z XIX, w którym obecnie znajduje się Muzeum Miejskie (między innymi z ceramiki i wyrobami ze srebra).
Pasaż św. Huberta (Galeries St-Hubert) z 1847 ze sklepami, galeriami, kafejkami i restauracjami. 8 kwietnia 2008 zgłoszony na listę światowego dziedzictwa UNESCO.
Pałac Królewski z XIX
Pałac Narodów (Palais de la Nation) - siedziba parlamentu
Park Brukselski z XVIII
Katedra św. Michała i św. Guduli (fr. Cathédrale Saints-Michel-et-Gudule) z XIII-XVI słynie z pięknych witraży.
Kościół Notre-Dame du Sablon, zbudowany w stylu gotyku brabanckiego znajduje się na placu Grand Sablon.
Czarna Wieża (Tour Noir), którą jest pozostałością średniowiecznych fortyfikacji miejskich
Na całym świecie znany jest jeden z symboli miasta Manneken Pis, czyli figurka siusiającego chłopca z 1619. Żeńskim odpowiednikiem chłopca jest Jeanneke Pis, figurka z 1987.
Hotel Ravenstein z XV w stylu burgundzkim
Parc du Cinquantenaire z 1880 z łukiem triumfalnym oraz muzeum wojska i motoryzacji
Musée Instrumental z 1899 w stylu secesyjnym
Kościół Św. Jana Baptysty zakonu beginek z 1676 w stylu baroku flamandzkiego
Dom Victora Horty z 1898 w stylu secesyjnym przy Rue Américaine 25 w dzielnicy Saint-Gilles. Obecnie muzeum.
Kościół Świętych Jana i Etienne aux Minimes (Église Saints-Jean-et-Étienne-aux-Minimes)
Kerk St. Jan de Doper ter Begijnhof a 1567 i 1676

W Brukseli można odnaleźć liczne przykłady architektury secesyjnej.

Duży ośrodek przemysłowy; m.in. włókiennictwa (wyrób koronek), montaż samochodów (Citroën, Renault, Volkswagen), piwowarstwa, hutnictwa metali nieżelaznych, elektroniki. Wielki ośrodek finansowo-handlowy (giełda, banki międzynarodowe).

Bruksela kibicom sportowym znana jest głównie dzięki klubowi piłkarskiemu Anderlecht, swoją siedzibę ma tu także FC Bruksela. Tutaj także miały miejsce wydarzenia, które do historii sportu przeszły pod nazwą Zamieszki na Heysel. Obecnie największym stadionem stolicy Belgii jest Stadion Króla Baudouina I, FC Bruksela swoje mecze rozgrywa na Stade Edmond Machtens.